free web hit counter

Premier League- Có những người thích thay đổi cuộc chơi

Submitted by on Aug 23, 2018

Ai đã thay đổi Premier League nhiều nhất, cả về mặt lối chơi lẫn văn hoá bóng đá? Sẽ nhiều người trả lời câu hỏi ấy bằng cái tên duy nhất: Arsene Wenger. Đúng. Wenger đã làm điều đó, nhưng chỉ là góp một phần lớn làm nên điều đó mà thôi.

Chúng ta còn nhắc nhiều tới ông, về cách ông đã làm với Arsenal ở những ngày đầu tiên mà thực tế, có nhiều chi tiết chúng ta vẫn còn chưa biết hết. Và cũng nên kể ra đây vài chi tiết ấy, để hiểu rằng Wenger vĩ đại thế nào, kể cả là khi ông không thể vô địch Premier League trong hơn 1 thập niên vừa qua, với những mỉa mai nhận về kiểu như “chú Tư” mà chủ yếu đến từ nhiều người có khi còn chưa ra đời khi bắt đầu Wenger lập danh ở nước Anh.

Có một nghi vấn mà nhiều người nói đến chuyện ai mới là người thay đổi Arsenal từ 1 đội bóng chủ yếu chơi khô cứng, cứ dẫn 1-0 là co về phòng thủ và sử dụng rất nhiều bẫy việt vị thời đầu thập niên (19)90s sang một đội bóng chơi ban chuyền ngắn, xây dựng lối chơi, tổ chức bóng từ tuyến dưới. Ngày ấy, Arsenal đá với đối thủ nào đi nữa thì khán giả đội bạn cũng thường đồng thanh hô lên “boring, boring Arsenal” để chế nhạo họ. Nhưng rồi Arsenal trở thành một trong những đội bóng đầu tiên chơi “sexy” ở Premier League, sexy đến độ người ta gọi họ là “thêu hoa dệt gấm”. Và thay đổi ấy được nhiều người nhắc đến công Bruce Rioch, người chỉ huấn luyện Arsenal đúng một mùa trước khi Wenger nắm quyền. Nhưng chính mùa ấy Arsenal đã chuyển sang ban chuyền ngắn rồi. Và cũng chính mùa ấy, Denis Bergkamp, người sẽ được nhắc tới ở dưới, đã góp mặt ở Arsenal. Vậy là thuyết hồ nghi bắt đầu. Nhiều người không hiểu chuyện đã cho rằng Arsene Wenger hoá ra chỉ là kẻ ăn ké, kế thừa triết lý mà Rioch đã tạo dựng nên.

Nhưng David Dein, người đưa Wenger về Arsenal thì không nói vậy. Dein thực chất đã muốn Wenger về ngay sau khi George Graham buộc phải dừng lại. Wenger lúc đó vẫn chưa thể rời Nagoya Grampus Eight và chính Wenger đã yêu cầu Dein nên đưa ngay một Bergkamp đang chán ngán ở Inter về Highbury. Dein đã làm việc đó. Và việc mua Bergkamp cùng chuyện tuyển lựa Rioch như một HLV quá độ có thể coi là một mùa giải chuẩn bị cho Wenger, với những triết lý mà Wenger muốn thực thi ở Arsenal trong một tương lai lâu dài.

Wenger chưa chắc đã phải là người cách tân bóng đá Anh

Chuyện Wenger yêu cầu các cầu thủ Arsenal thay đổi thói quen ăn uống cũng rất đáng nói. Arsenal ngày đó bị coi là một “pub team” và cầu thủ ăn uống vô độ, với bữa sáng kiểu Anh no nê trước khi ra sân tập; với đồ ăn nhanh trước khi thi đấu và sau trận đấu là nhậu, và cả ăn thi. Nổi tiếng nhất là vụ ăn thi ngay sau trận gặp Newcastle mà Steve Bould là người đã chiến thắng với…9 suất ăn tối phè phỡn. Nhưng Wenger, với lòng mê say dinh dưỡng Nhật Bản, đã chỉ khuyến khích gà luộc, cá hấp và rất nhiều rau. Sau hai tuần đầu, cầu thủ cảm thấy không hợp khẩu vị, và ngán ngẩm. Wenger thỏa hiệp 1 chút, bằng cách chọ được dùng sốt cà chua (ketchup). Đó là một thỏa hiệp khôn ngoan của người chưa có danh ở nước Anh. Nhưng đi cùng thỏa hiệp ấy là một Wenger sắt đá. Ông ăn uống đúng y khẩu phần mà ông yêu cầu cầu thủ của mình phải ăn.

Chuyện về Wenger thì nhiều, và nó cũng không phải là chủ đề chính của câu hỏi “Ai đã thay đổi EPL?”. Đúng là Wenger đã góp phần rất lớn để làm điều đó nhưng Ferguson cũng góp phần không nhỏ để thay đổi EPL (nhìn từ lối chơi của Man United) và tương tự là cả những HLV khác nữa mà có thể vì danh tiếng họ nhỏ nhoi hơn, thành công của họ không có nên họ không được nhắc tới. Cái chúng ta cần chia sẻ với nhau ở đây cụ thể hơn: những cầu thủ nào đã làm điều kỳ diệu đó? Đơn giản, cuộc chơi là của những cầu thủ trên sân và nguồn cảm hứng để tạo nên đổi thay cũng phải từ trên sân, chứ không phải bằng những câu chuyện nhuốm màu huyền thoại của những HLV huyền thoại. Và những người đầu tiên thay đổi EPL chính là những cầu thủ nước ngoài mà nổi bật nhất, tiên phong nhất là 4 cái tên: Cantona, Bergkamp, Zola và Juninho Paulista.

Cantona đến như một làn sóng mới, để người Anh bắt đầu nhận ra giá trị của một cầu thủ sáng tạo, chơi tự do, chơi kỹ thuật và có nhãn quan chiến thuật xuất sắc là như thế nào. Thành công đầu tiên với Leeds khiến Cantona được săn đón và ngay từ mùa Hè năm 1992, Cantona đã công khai đưa ra ý định của mình là sẽ đến 1 trong 3 CLB: Man United, Liverpool hoặc Arsenal. Ferguson có sức thuyết phục mạnh mẽ nhất lúc đó cũng bởi lối chơi ở Man United phù hợp cho một cầu thủ sáng tạo khác kiểu người Anh chơi bóng hoàn toàn như vậy. Còn Bergkamp, chính Ferguson cũng từng muốn đưa anh về Old Trafford, từ trước khi anh chọn Inter nhưng bất thành, và bản thân Ferguson cũng chưa hình dung được lúc đó sẽ sử dụng Bergkamp bên cạnh Cantona như thế nào.

Còn Zola thì khỏi nói. Ngày ấy, khi nhìn Cantona thể hiện, chiêm ngưỡng Bergkamp chơi bóng và quan sát châu Âu lục địa cùng các nền bóng đá lớn ở Nam Mỹ phô diễn, người Anh đã mơ tới 1 cầu thủ sáng tạo, một số 10 cho mình. Le Tissier có tương đối đủ điều kiện để là một người nhận lấy kỳ vọng, nhất là khi Houlliers từng cho người tiếp cận Le Tissier để hỏi xem anh ấy có gốc Pháp hay không mà chơi kỹ thuật thế. Nhưng Le Tissier không thoát khỏi “vũng lầy sinh hoạt” của những cầu thủ Anh ngày đó. Và trong cuộc đối đầu với Ý ở chính Wembley, ngày 12/02/1997, trong khuôn khổ vòng loại World Cup 1998, người Anh đã thấy Le Tissier chẳng là gì so với Zola, người đá cùng vị trí ở phía Ý. Glenn Hoddle xếp đội hình 3-4-2-1 với Le Tissier chơi cạnh McManaman ngay sau lưng Shearer. Le Tissier liên tục mất bóng, lười di chuyển, thiếu năng lượng trong khi Zola chạy như một cỗ máy. Chính Zola là người ghi bàn duy nhất (phút 19) giúp Ý chiến thắng. Đó cũng là thất bại đầu tiên của Anh trên sân Wembley ở các chiến dịch vòng loại World Cup. Nó cũng là thất bại cho thử nghiệm đầu tiên kiếm tìm 1 cầu thủ sáng tạo xứng tầm đẳng cấp thế giới của người Anh.

Juninho là một trong những cầu thủ bậc thầy về khả năng thích nghi chiến thuật

Câu chuyện đó được kể lại để nhắc đến Zola, người chưa từng vô địch Premier League nhưng lại đổi thay Premier League rất nhiều. Khi Zola đến nước Anh năm 1996, anh đã nói rằng “Khởi đầu, lối chơi cởi mở của Premier League đã tạo điều kiện cho tôi rất nhiều, vì tôi đến từ một Serie A kèm người quá chặt”. Nhận xét của Zola và những gì Bergkamp làm với Arsenal, cũng như dấu ấn mà Juninho để lại với Middlesbrough đã thay đổi bóng đá Anh hoàn toàn. Đó không chỉ là thay đổi để hướng đến một lối chơi kỹ thuật hơn, giúp người Anh hôm nay có được những người như Dele Ali, Lingard, Foden, Hudson-Odoi… mà nó còn là thay đổi về tư duy chiến thuật thực sự.

Hãy nói về bàn thắng của Zola, ở bán kết FA Cup 1997, trước Wimbledon, trên sân Highbury, để hiểu rằng lúc ấy người Anh chơi bóng ngây thơ thế nào trước các cầu thủ nước ngoài. Zola di chuyển dí thẳng mặt hàng thủ đối phương trong khi vẫn quan sát rất kỹ đồng đội Di Matteo đang dịch chuyển vào vùng giữa của hai tuyến (hãy nhớ thật kỹ cái gọi là “vùng giữa của hai tuyến” – between the lines này). Dịch chuyển của Di Matteo khiến trung vệ phía phải của Wimbledon là Perry bị kéo theo và lập tức, Zola lao tới không gian mà Perry mới bỏ trống lại. Người đá cặp với Perry là Blackwell phải chạy theo Zola để bọc lót ở vị trí mà Perry để trống ấy. Zola nhận bóng, giật gót một cách khéo léo, chuyển hướng di chuyển về khu vực mà Blackwell bỏ trống sau khi lao ra bọc lót cho Perry. “Bum”, một cú dứt điểm gọn, Zola mở tỷ số. Cặp trung vệ Wimbledon vẫn chưa hoàn hồn.

Còn Juninho cũng có những tình huống tương tự kiểu “dạy người Anh đá bóng” như thế. Juninho, cũng như Zola, dù chưa bao giờ vô địch Premier League nhưng đã được coi là một trong những cầu thủ hay nhất Premier League ở thời của mình. Chính Ferguson nhận xét rằng anh mới là cầu thủ xuất sắc nhất Premier League và thực sự ông tiếc vì không mua được anh. Trận gặp Chelsea năm 1997 của Juninho nói lên tất cả. Nhận bóng ở biên trái, Juninho dùng kỹ thuật dắt bóng lách qua Denis Wise và Di Matteo. Sau đó anh vượt qua tiền vệ thứ 3 của Chelsea là Burley rồi chuyền cho Beck, người cũng đang di chuyển vào vùng giữa của hai tuyến. Beck dừng 1 nhịp rồi bấm bóng vào vòng cấm và Juninho băng vào và cầu thủ chỉ cao 1m70, chiều cao cực khiêm tốn so với những hậu vệ Chelsea, bật cao lên đánh đầu tung lưới đối thủ. HLV Bobby Robson đã nhận xét về Juninho rằng “Tôi chả hiểu Juninho chạy bằng động cơ gì. Anh ta bắt kịp tốc độ cao nhất của cuộc chơi. Anh ta không hề mệt mỏi, và anh ta thậm chí áp sát cướp bóng ngay khi cần. Anh ta là sự kết hợp đúng nghĩa của một số 10 Brazil với một số 9 điển hình kiểu Anh”.

Begkamp là 1 tiền vệ đã thay đổi khái niệm hộ công tại Ngoại Hạng Anh

Và Dennis Bergkamp, dĩ nhiên phải nhắc tới Bergkamp nếu nói đến những ngôi sao thường xuyên khai thác cực tốt vùng giữa của hai tuyến. Bergkamp, với 87 bàn và 93 kiến tạo cho Arsenal, đã luôn được nhớ tới với lối nhận bóng ở ngoài vòng cấm, chếch phía bên trái, sau đó mở bộ và cứa lòng chân phải vào góc xa. Đã quá nhiều bàn ghi cho Arsenal được Bergkamp thực hiện ở khu vực ấy, khu vực mà mãi về sau này người Anh mới hiểu giá trị của nó: vùng giữa của hai tuyến.

Và bản thân Bergkamp (cũng như Zola, Juninho) đã cho người Anh hiểu rằng thể lực của các cầu thủ nước ngoài kinh khủng thế nào. Juninho từng chiến với mọi hậu vệ bẩn thỉu nhất của Anh, như Francis Benali chẳng hạn. Và Bergkamp thì đến tận năm 33 tuổi (mùa 2003/04), anh vẫn là cầu thủ chạy nước rút 60m nhanh thứ 3 Arsenal (sau Henry và Pennant). Còn chơi rắn ư, cuộc sống Premier League của Bergkamp có 4 thẻ đỏ trực tiếp thì trong đó có 1 giật chỏ, 1 xô ngã đối thủ và hai cú tắc bóng theo kiểu “ăn chân là chính”. Nhưng chính vẻ ngoài mảnh mai của họ đã khiến người Anh lầm tưởng, một lầm tưởng mà sau này họ phải thay đổi chính mình.

Xu hướng chơi nhanh của Ngoại Hạng Anh đang tồn tại

Bây giờ thì quay lại với cái gọi là vùng giữa của hai tuyến – between the lines. Khi Cantona sang Premier League, anh nhận ra rằng lối chơi chủ yếu, và cơ bản, và rập khuôn của các đội bóng Anh là hàng thủ 4 người dàn hàng ngang. Lối chơi “cổ kính” ấy phù hợp để đối phó khi kèm 2 trung phong đá hàng ngang cạnh nhau của đối thủ. Và khi chơi như vậy, sự bọc lót là không có, mối liên lạc giữa hàng thủ với hàng tiền vệ cũng không có. Thảo nào ngày ấy hàng thủ của các đội bóng Anh ngoài việc phất bóng dài lên hoặc đưa ra biên thì không có phương án nào để tổ chức từ sân nhà. Và nguy hiểm hơn, vùng giữa tuyến phòng ngự của người Anh (tức tuyến tấn công của đối thủ) với tuyến tiền vệ của người Anh và đối thủ là vùng bị bỏ trống. Và chỗ nào bị bỏ trống, chỗ đó cần được khai thác hiệu quả.

Xu thế của Ngoại Hạng Anh hiện nay có vẻ rất chuộng 4-2-3-1 và 4-3-3

Cantona, Bergkamp, Zola, Juninho, rồi cả những Kinkladze, Asanovic, Suker, Henry… đã khai thác rất tốt cái vùng giữa hai tuyến ấy. Khái niệm 1 tiền đạo lui về sâu hơn để khai thác khoảng trống này, đồng thời hỗ trợ hàng tiền vệ, làm cầu nối giữa hàng tiền vệ với tiền đạo, chuẩn bị không gian để bứt tốc khi cần đã bắt đầu được truyền dạy cho người Anh, bằng chính những bàn thắng mà các cầu thủ sáng tạo nước ngoài đã ghi được vào lưới các đội bóng Anh. Từ đó, khái niệm cần một tiền vệ trung tâm kéo lùi lại sâu hơn để trấn giữ khoảng trống này cũng bắt đầu được người Anh luyện tập dần.

Và đó là lúc họ nhận ra rằng: 4-2-3-1 khác thế nào với 4-5-1 hay 4-1-3-1-1 (thực chất là 4-1-3-2 với 1 tiền đạo lùi về vùng giữa của hai tuyến) khác với 4-4-2 thế nào. Ngay cả chúng ta thôi, những người xem bóng đá đơn thuần, cũng chưa hẳn đã hiểu hết tại sao chỉ có 3 tuyến (hậu vệ – tiền vệ – tiền đạo) mà lại có thể có đến 4 lớp số trong việc mô tả 1 sơ đồ. Tất cả là do sự tiến hoá của chiến thuật, với việc khai thác/kiểm soát tốt vùng giữa của hai tuyến mà thành. Đó cũng chính là sự tiến hoá mà người Anh đi chậm so với thế giới 1 nhịp, bởi đơn giản, họ đầu tiên cứ ngỡ rằng hiệu quả của nó chỉ đến từ kỹ thuật cá nhân của các cầu thủ ngoại nhập tài năng đơn thuần.

Bây giờ, bóng đá Anh đã gần với thế giới, đến mức có thể nói là trùng khớp với nhau về độ cập nhật. Nhưng độ trùng khớp ấy, mỉa mai thay, vẫn đến từ những HLV ngoại nhập, những người sẽ làm dậy sóng Premier League 2018/19 này như Pep, Sarri, Mourinho, Klopp, Pochettino, Emery. Còn những HLV Anh thì sao? Họ chưa có cơ hội chứng tỏ mình hay họ quá bảo thủ, chủ quan?

Có lẽ, họ nên nhớ đến bài học của những người đi trước, những người cứ mải mê kiếm tìm, đến tuyệt vọng, những cầu thủ tài năng ở đẳng cấp thế giới để sánh tầm với những ngôi sao sáng tạo như Platini, Baggio, Rivaldo… Thời ấy, họ từng cho rằng phải có một “Maradona của Anh” thì mới tạo ra được sức mạnh cho bóng đá Anh mà dường như quên mất rằng nếu thay đổi chính bản thân mình, đổi mới tư duy của mình, xây dựng một cách làm bóng đá biết học hỏi từ các vùng, các quốc gia khác, họ đã từng có cơ hội để biến những Gascoigne, Le Tissier, McManaman… trở thành những ngôi sao có thành tích khác hẳn./

Leave a Comment